Bloggfęrslur mįnašarins, jślķ 2009

Ęvintżr ķ Eyjafirši

Žaš eru ófįir vinir mķnir sem ķ gegn um tķšina hafa fariš ķ matarferšir til śtlanda. Ķ slķkum feršum eru bęndur gjarnan heimsóttir og gestir fį upplżsingar um tilurš afurša. Hluti af feršunum er svo aš snęša mat eldašan af fyrirtaks kokkum śr viškomandi hrįefnum į fallegum staš. En viti menn žaš žarf ekki lengur aš fara til śtlanda til aš upplifa slķkt ęvintżri, žaš er nóg aš skreppa noršur ķ land. Ķ Eyjafirši er margskonar ręktun og vinnsla į matvöru. Žar er lķka fyrirtaks veitingahśs sem hefur kappkostaš aš vinna meš matvęli ęttuš śr sveitunum ķ kring. Žar er byggt į hugmyndafręši slowfood hreyfingarinnar. Nś hefur žetta veitingahśs tekiš upp į žeirri nżung aš bjóša gestum ķ ferš um matarlendur Eyjafjaršar og loka svo deginum meš kvöldverši į Frišrik V. Žeir sem vilja kynna sér nęstu feršir nįnar er bent į heimasķšu Frišriks V.

Vinir mķnir sem ętlušu aš fagna stórum įfanga ķ lķfi sķnu, įkvįšu ķ staš žess aš skreppa helgarferš til śtlanda, einmitt aš fara ķ slķka ferš. Žau komu svķfandi til baka. Einstök upplifun, sögšu žau.

Ég hef veriš žeirrar gęfu njótandi aš fylgjast meš Frišrik V frį opnun, séš stašinn vaxa og vaxa. Séš hvaš sś skarpa sżn sem hefur einkennt hugmyndafręšina frį upphafi hefur skilaš miklu. Sżn sem žau deilda saman Arnrśn, Frišrik og börnin. Frišrik V er nefnilega fjölskylduveitingahśs eins og žau gerast best. En annaš sem hefur lķka einkennt žau, er hugrekki til aš takast į viš įskoranir og finna nżjar leišir ķ rekstri. Mešal žeirra mį nefna jafn ólķka hluti og aš bjóša grunnskólabörnum į Akureyri upp į valgrein sem snżr aš mat śr héršaši og žaš nżjasta matarferšir um Eyjafjörš.


Fįnaborg leikskóla

Nżlega var ég stödd ķ leikskóla sem starfar ķ anda Reggio Emilia. Frį upphafi var įkvešiš aš taka hugmyndafręši endurnżtingar alla leiš. Alla leiš žį er įtt viš aš stęrstur hluti žess efnivišar sem notašur er, er endurnżttur, hlutir eru keyptir jöfnum höndum nżir og notašir. Žaš sem fellur til ķ leikskólanum er endurnżtt. Nęstum allur matur er unninn frį grunni, hvķtur sykur ekki notašur og svo framvegis. Frį leikskólanum fer tępur einn haldapoki af óendurnżtanlegu sorpi į dag (utan bréfbleyja). Einn gestanna spurši leikskólastjórann hvort leikskólinn stefndi į Gręnfįnann. Nei - ekki sérstaklega, var svariš, enda taldi leikskólastjórinn leikskólann ekki žurfa opinberan stimpil til aš framfylgja gręnni stefnu žar sem stušlaš er aš sjįlfbęrni og ķ anda stašardagskrįr 21. Žaš er ekki heldur ķ anda Reggio Emilia aš fį eša žurfa stimpil.

Stundum žegar ég er į fundum ķ Reggio Emilia kemur žessi spurning upp, į aš stimpla eša gefa śt vottorš um aš skólar starfi svo og svo mikiš ķ anda hugmynda Reggio Emilia? Ef svo er hvaš žarf til aš geta sagst vera "Reggio Emilia" skóli? Vottoršaśtgįfu er įvallt hafnaš, žaš er einfaldlega ekki til uppskrift. Reggio Emilia hugmyndafręši ķ leikskólauppeldi er hugmyndafręši sem er sķfellt ķ mótun. Fyrir utan žį stašreynd aš enginn skóli getur veriš Reggio Emilia skóli, nema skólarnir ķ Reggio Emilia. Hugmyndafręšin žar er sķfellt ķ mótun hśn tekur miš af nżrri žekkingu, nżjum rannsóknum, nżrri samręšu. En fyrst og fremst byggir hśn į višhorfum (sem birtist m.a. ķ oršręšu) sem starfsfólk og samfélag veršur aš tileinka sér. Žaš sem skólarnir ķ Reggio Emilia gera hinsvegar er aš deila hugmyndum sķnum og žekkingu meš umheiminum. Žannig getum viš lęrt af žeim skrefum sem žar hafa veriš tekin. Skólar sem starfa ķ anda eša hafa įtt hugmyndafręšilegt mót viš hugmyndir fólksins ķ Reggio Emilia hafa margir bundist samtökum. Deila žar hugmyndum og reynslu. En hver um sig er žar į eigin forsendum, žaš er enginn sem segir; žś ert ekki nógu mikiš Reggio. 

Ég į von į žvķ aš skólar sem segjast eiga hugmyndafręšilegt mót viš Reggio Emilia hafi skuldbundiš sig til aš tileinka sér įkvešin višhorf og hugmyndafręši. Žannig er ķ mķnum huga ekki nóg aš setja litaš vatn ķ flöskur eša  vinna ķ anda hugmyndafręšinnar ķ klukkutķma į dag. Žaš er śt af fyrir sig įgętt en er ekki ķ anda heildtękrar hugmyndafręši. Ķ žvķ felst engin skuldbinding.

Ķ ljósi alls žessa žį į ég ekki von į aš einn fįninn ķ fįnaborg leikskólanna verši Reggio Emilia fįni. 

 


Žversniš samfélagsins

Vilhjįlmur Einarsson skrifar grein ķ Morgunblašiš ķ dag um framhaldsskólann sem ég hvet fólk til aš til aš lesa. Žar fjallar hann um reglur um inntökur fyrr og nś. Ég er ein žeirra sem er fylgjandi žvķ aš skólar hafi sķn "upptökusvęši" en hafi sķšan svigrśm til aš veita įkvešnu hlutfalli nemenda utan svęšis inngöngu. Ég er lķka fylgjandi žvķ aš öllum skólum beri skylda til aš taka inn tiltekiš hlutfall nema śr öllum einkunnarhópum og um žį sękja. Žó svo aš umręšan hafi e.t.v. mest snśiš um žį sem vilja ķ MR og Versló eru fjölda annarra skóla sem unglingarnir vilja sękja, t.d. vegna įhuga į listnįmi, kokkamennsku, hönnun, bifvélum, ja eša žeirra višhorfa sem žeir vita aš rķkja žar. Meš kerfi sem byggir į blöndun żmissa žįtta er lķklegra aš skólarnir aš verša žversniš samfélagsins.  Mér finnst žaš eftirsóknarvert.


Minning um tengdapabba

Borgarnes, Skallagrķmsgaršur, žangaš liggur leišin ķ  dag, viš ętlum aš koma žar fyrir bekk til minningar um tengdapabba minn Gušmund Trausta Frišriksson, rafmagnsverkfręšing. Hann fęddist ķ Borgarnesi 11. jśnķ 1920 og lést ķ Reykjavķk 1997.  Sem ungur drengur tók hann įsamt bręšrum sķnum og föšur žįtt ķ aš móta og gróšursetja tré ķ Skallagrķmsgaršinn. Bekkurinn veršur nįlęgt minningarbekkjum bręša hans, žeirra Ebba (Ešvaršs) og Lilla (Žorvaldur), nįlęgt minnisvaršanum um foreldra žeirra, Helgu Gušrśnu Ólafsdóttur og Frišrik Žorvaldsson. Allir fóru žeir bręšur ungir vestur um haf til aš mennta sig. Tengdapabbi var sį eini sem kom heim eftir rśman įratug viš nįm og störf. Eftir aš hann kom til landsins starfaši hann sem borgaralegur yfirmašur Public Works hjį Bandarķkjaher į Keflavķkurflugvelli. Mešal įhugamįla hans ķ starfi var aš gręša upp Mišnesheišina. Ég man enn daginn sem grasfrę fyrir žśsundir dollara ruku śt į haf meš góšri vindkvišu, svona eins og žęr žekkjast žarna sušurfrį. Žį "grét" tengdapabbi.

Ljósmyndun ķ leikskólastarfi

Ķ borginni Reggio Emilia į Ķtalķu er reknir leikskólar į heimsvķsu. Ein megin undirstaša starfsins žar er žaš sem nefnt hefur veriš aš į ķslensku, uppeldisfręšileg skrįning. Hśn byggir į žvķ aš lęra meš og af barninu. Aš fylgja eftir einu barni eša litlum hóp barna meš żmsum ašferšum. Žegar fólk skošar skrįningar starfsfólks leikskólanna ķ Reggio Emilia, undrast žaš. Žaš undrast m.a. yfir hugmyndum, tjįningu og gęšum sem finna mį ķ skrįningunum. Žvķ er stundum haldiš fram aš uppeldisfręšilegar skrįningar ķ Reggio Emilia séu sjįlfstętt listform. Aš žar hafi žróast skrįningaform sem ašrir eigi erfitt meš aš fylgja eftir. En hvaš er žaš sem skilur skrįningar frį Reggio Emilia, frį öšrum skrįningum? Ef til vill er žaš aš fagurfręšin er fyrst og fremst byggš į mikilli viršingu fyrir barninu. Sem dęmi ętla ég aš segja ašeins frį ljósmyndun sem skrįningarform ķ leikskólunum ķ Reggio Emilia. 

Frį upphafi hefur mikil hugsun veriš lögš ķ ljósmyndunina – aš myndir og texti vinni saman. En lķka frį hvaša sjónarhorni myndir eru teknar. Hvaš er reynt aš fanga? Er veriš aš festa augnablik į filmu eša nį upplifun og tjįningu? Bent er į aš myndin sżnir ekki žaš sem fyrir framan myndavélina – heldur fyrst og fremst žann sem er bak viš vélina og žaš sem hann hugsar, hans afstöšu. Aš žegar viš vķsum myndavélinni aš annarri manneskju žį eigum viš aš setja hjarta okkar og hugsun ķ žį athöfn.

 

Mjög fljótlega var įkvešiš ķ Reggio Emila aš velja myndir til aš vinna meš frį tęknilegum gęšum, en lķka og ašallega vegna žeirra tilfinninga sem myndin kallar fram. Žaš var įkvešiš aš sżna myndir sem sżna samhengi, sem sżna hvernig stašur leikskólinn er. Hvaš į sér staš žar, žau nįmstękifęri sem žar bjóšast. Mirella Ruozzi pedagógista ķ Reggio Emilia segist hafa lęrt frį veröld kvikmyndarinnar. Hśn vitnar til Wim Wenders sem sagši aš sagan byrjaši meš einu klikki og öšru klikki og enn öšru, meš žvķ veršur sagan til.  En skrįningar ķ Reggio Emilia eru einmitt oft settar fram sem sögur. Sögur um nįm, sögur um rannsóknir barna į umhverfi sķnu ķ vķšasta skilningi.

En fagurfręšin nęr lengra, hśn nęr til allrar framsetningar, til vals į letri, til śtlitsteikninga – til allra tęknilegrar eftirvinnu. Mikil natni er lögš uppsetningu og klippingar. Ķ Reggio Emilia vinna hönnušir og arkitektar aš framsetningu efnis meš leikskólafólkinu.  Mikiš er spįš ķ hvaša skilaboš er veriš aš senda. Žegar bękur frį Reggio Emilia eru skošašar sést sś mikla og skipulega gagnaöflun sem hefur įtt sér staš. Žaš sést hvernig eitt skref leišir aš öšru. Hvernig skipulegar skrįningar verša undirstaša starfsžróunar. En žaš sem skķn e.t.v. mest śt er sś viršing sem börn njóta, sś mikla trś sem er į hugmyndum žeirra og möguleikum. Aš börn eru vitsmunaverur, tilfinningaverur, félagsverur, aš žau hafa hundraš möguleika til aš tjį sig, hundraš mįl og tęknin veitir žessum mįlum vęngi. 


Aš ęfa sig

Žessa dagana er Sturla (1.9 įra) aš ęfa sig ķ nokkrum mikilvęgum atrišum į žroskabrautinni. Hann er afar upptekinn viš aš fara upp og nišur stiga. Hvert sem viš komum reynir hann viš stigana. Viš vorum į leikskólalóš meš mörgum stigum. Hann fór aftur og aftur, upp og nišur, upp og nišur, (leit ekki viš löngum og girnilegum rennibrautum). Svo kom aš žvķ aš reyna viš stóra kastalann, aš klifra upp kašla til aš komast efst upp ķ hann. Hann gerši žrjįr tilraunir, var viš aš missa takiš žegar hann var kominn nokkuš hįtt upp ķ žrišja sinn. Fetaši sig žį varlega nišur og reyndi ekki aftur. Sem sżndi mér aš žaš er sennilega rétt sem sagt er, börn fara ekki hęrra en žau treysta sér. Fęst fara sér aš voša. 

Annars held ég aš žetta meš stigana sé aš hann er aš ęfa til aš komast hér į milli hęša. Hann hefur nefnilega mikinn įhuga į žvķ sem er į nešri hęšinni, į herberginu žar sem afi geymir hljóšfęrin. Žangaš nišur er brattur stigi og hliš.  

Annaš atriši sem Sturla ęfir aš miklu kappi er aš finna reglu ķ mįlfręšina. Hann er aš reyna aš įtta sig į hvenęr į aš segja ömmu og hvenęr amma, hvenęr mömmu - mamma, afa-afi, pabbi - pabba. Hann mįtar og leišréttir sig svo. Ekki aš setningarnar séu oršnar flóknar, žęr eru rétt aš vera žriggja orša, yfirleitt tveggja orša. Oršskilningurinn er hinsvegar nokkuš mikill. Enda mikiš talaš viš hann og lesiš. Nżja śtgįfan um Pétur og ślfinn er ķ miklu uppįhaldi og svo aušvitaš öll sönglög. Žį syngjum viš fyrstu oršin en leyfum honum  aš botna textana.

Ķ Reggio keypti ég handa honum lķtiš kaffistell śr leir. Žaš er oggulķtiš, gulur, raušur, gręnn og blįr bolli, undirskįlar og teskeišar ķ sama lit. Sturla er aš ęfa sig ķ alla vega kerfum, kaffistelliš er ķ bastkörfu og hann tekur žaš upp ķ įkvešinni röš, fyrst undirskįlar og svo eru bollar settir į sķna undirskįl og skeiš viš. Allt paraš saman. Sķšan sękir amma vatn og setur ķ könnuna (sem fylgir nįttśrulega meš) og Sturla hellir ķ bollana og fęr sér svo kaffi. Svona eins og kaffikerlingin gerir ķ kvęšinu eftir Žórarinn Eldjįrn, kvęši sem er ķ miklu uppįhaldi.

Lķfiš er merkilegt žegar mašur er aš verša tveggja.


Śtinįm ķ leikskólum

Žaš er margt spennandi aš gerast i leikskólum landsins. Nżlega var opnuš śtideild viš leikskólann Raušhól ķ Noršlingaholti. Slķkar deildir og skólar eru nokkuš algengir į Noršurlöndum. Hér hafa margir skólar veriš aš feta sig žį braut. Žaš sem er skemmtilegt er aš įherslur eru mismunandi og fjölbreytileiki nokkur. Enda žau svęši sem nęst eru leikskólunum mismunandi. Grannar okkar hafa sķna skóga en viš okkar móa og fjörur. Į Stóra leikskóladeginum hjį Reykjavķkurborg kynntu hinir żmsu skólar verkefni sķn. Mešal žeirra skošaši ég fjögur sem sneru aš śtinįmi. Žaš var samstarf leikskólanna Sunnuborgar og Laugaborgar um Laugardalinn. Sjįlf var ég leikskólastjóri viš Laugardalinn ķ įratug og veit hverslags vin hann er. Hann er grķšarleg uppspretta, rannsókna, athuganna og tilrauna fyrir börn og fulloršna. Žar er bęši aš finna merkilega flóru og fįnu. Verkefni Laugaborgar og Sunnuborgar voru skemmtileg, menntandi og metnašarfull, til žess fallin aš kveikja įhuga barna į śtiveru og undrum nįttśrunnar. Hinir skólarnir sem žarna fjöllušu um śtikennslu (og ég skošaši, ég nįši ekki aš klįra alla sżninguna į tveimur tķmum) voru leikskólinn Bakki sem gerši grein fyrir fjöruverkefni og leikskólinn Blįsalir sem sagši frį móaverkefni.

En rót žess aš ég skrifa žetta blogg er hinsvegar aš ég var aš skoša vefinn śtnįm og vildi ķ leišinni vekja į honum athygli.

 


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband