Hver hefur vald til aš breyta innan leikskólans? Um uppeldisfręšilega skrįningu

Hvaš er žessi uppeldifręšilega skrįning?

 Uppeldisleg skrįning er žżšing į oršunum pedagogisk documentation. Gunnilla Dalhberg hefur er sś fręšikona sem hefur skrifaš einna mest um bakgrunn og heimspeki uppeldislegrar skrįningar utan Ķtalķu. Įriš 1999 kom śt bókin Beyond Quality in Early Childhood in Postmodern Perspective eftir hana, Peter Moss og Alan Pence. Ķ bókinni er fjallaš um uppeldislega skrįningu sem leiš aš til aš skilja nśtķmabarniš. Hér er gerš grein fyrir nokkuš af žeim hugmyndum sem žar birtast.   

Aš auka skilning

Uppeldislegri skrįningu er fyrst og fremst ętlaš aš auka skilning į hvaš er um aš vera ķ leikskólanum, ķ starfinu. Henni er ętlaš aš sżna, um hvaš barniš er fęrt, hvaš ķ raun bżr ķ žvķ. Įn žess aš veriš sé aš meta žaš eša męla viš fyrirframgefna stašla. Mikilvęgt er aš hafa ķ huga aš uppeldisleg skrįning er ekki og į ekki aš vera atferlisathugun. Tilgangur atferlisathuganna er aš athuga hvort og hvernig aš barniš stendur m.t.t. įkvešinna stašla eša žess sem er tališ NORMALT, einhverra fyrirframgefinna stęrša. (t.d. į žriggja įra barn aš vera fariš aš halda sér žurru. hoppa, komin meš svona mörg orš og svo framvegis). Žaš er ekki hlutverk skrįningar aš skoša žetta. Žó aš aušvitaš geti skrįningin leitt slķkt ķ ljós, žį er žaš ekki markmiš hennar. 

Samkvęmt póstmódernķskum hugmyndum er skrįningunni ekki ętlaš aš vera beinn fulltrśi eša sönn mynd žess sem barniš segir og gerir, skrįningin er ekki heilagur sannleikur um starfiš. Heldur sżnir hśn okkur einn sannleika, nefnilega žann sem viš skynjušum. (en žar meš er enginn sem getur sagt aš hann hafi veriš sį eini rétti). 

Meš skrįningu er ķmynd leikskólans skżrš og starfiš er gert sżnilegt. Hśn er samtķmis leiš fyrir leikskólakennarann til aš kynnast hverju barni og hvernig žaš tileinkar sér žekkingu. Skrįning er bęši ferli og innihald, žegar aš rętt er um uppeldislega skrįningu er alltaf veriš aš ręša um hvorutveggja. 

 

Aš nota uppeldisfręšilega skrįningu sem tęki til aš žróa starfiš

Žaš sem eftir er af umfjölluninni byggir į kafla ķ bók Hillevi Lenz Taguchi – documentation som pędagogisk refleksion, dönsku śtgįfunni frį 2000.  Uppeldisfręšileg skrįning er bęši tęki til samskipta og hśn er leikskóla lķfstķllHillevi segir aš meš žvķ aš taka upp uppeldisfręšilega skrįningu sem vinnutęki/ašferš žį sé žaš ekki spurning um aš breyta śr einni ašferš ķ ašra. Žaš snśist ekki um aš breyta stjórnun, eša žaš aš eftir aš hafa gert fįeinar skrįningar į žemum geti mašur sagt "ég vinn ķ anda Reggio". 

 

Aš spora brautina

Mįliš snżst um aš nota tękni sem hefur veriš žróuš ķ Reggio Emilia til aš spora braut. Leggja braut fyrir stöšugt žróunar og umbreytingarstarf. Skrįninga-vinnan getur gefiš upplżsingar um hvar viš stöndum nśna. Hvert er višhorf til barna, nįms, starfsfélaga, fjölskyldna og svo framvegis. Ķ leišinni žį gefur skrįning upplżsingar um hvaš börnin geta, hvernig žau hugsa og hvernig žau nema.

 

 

Uppeldisfręšileg skrįning er hluti af nįmsferli

Žannig er hęgt aš nżta sér skrįningu sem hluta af nįmsferli, bęši leikskólakennarans og barnsins. Ferli sem aldrei lżkur. Žaš er sem sagt ekki neitt eitt lokamarkmiš meš starfi ķ žróun heldur er į žetta aš vera sķfelld virkni. Viš segjum kannski į stundum į viš séum aš fylgja barninu eftir meš skrįningum – en ķ rauninni er žaš ekki rétt – viš veršum aš vera samferša ķ žessari ferš. Ganga samstķma barninu ķ nįmsferlinu.  Ķ praxķs mį segja aš žetta merki aš vera sporinu į undan barninu – eša eins og Valborg oršaši varšandi leikinn žegar hśn fjallaši um Vytgoskij “aš vera höfšinu hęrri”. Hillevi bendir į aš mikilvęgt sé aš ekki sé litiš į barniš og bernskuna rómantķskum augum. Ef žaš er gert mį segja viš séum komin til baka į tķma Rossueau og rómantķkurnar. Viš veršum žess ķ staš aš lķta į žann fulloršna sem tekur įbyrgš į virku, skapandi žróunarstarfi. Žar sem barniš eins og hinn fulloršni, tekur virkan žįtt ķ nżsköpun. Barniš er hvorki ekki valdalaust og skošanalaust peš. Žaš tekur virkan žįtt ķ aš móta umhverfi sitt og žekkingu.

 

 

Aš žróa starfiš frį botni og upp – aš sigrast į hefšunum

Hillevi vill alls ekki lķta žröngum og hefšbundnum augum į žróunarstarf, telur aš ef žaš er gert žį sé hęttan aš utanaškomandi segi fyrir – žaš sé topp nišur módel. Hśn bendir lķka į aš innan skólakerfisins höfum viš löngum įtt žaš til aš skilja į milli yfirmarkmiša (opinberu nįmskrįnna) og žess sem gerist ķ raun og veru (lifaša nįmskrįin). Hśn bendir į trś manna  į aš markmišsetning og tilskipanir į efsta žrepi hafi įhrif į gólfiš – ķ raun sżni rannsóknir aš slķkt sé erfitt, žaš sé erfitt aš fara gegn žvķ módeli sem fólk er aš vinna eftir.

 

 

Žaš sem situr ķ veggjunum 

Ķ leikskólum skapast oft mjög sterk menning og starfshefšir  sem byggja į hefšum og vinnuašferšum sem hafa žróast į viškomandi staš. Hśn tilgreinir rannsóknir sem sżna fram į aš žrįtt fyrir aš reglugeršir og tilskipanir breytast, breytist frekar lķtiš innan leikskólans. Hśn veltir fyrir sér hvernig geti stašiš į žvķ.  Hśn vķsar m.a. til doktorsritgeršar Bo Henckel  žar aš ķ vištölum viš leikskólakennara komu fram lżsingar į tölvuveršum fjölbreytileika ķ vinnuašferšum og starfshįttum en žegar starfiš sjįlft var skošaš kom fram frekar lķtil munur. Žannig kom fram aš žęr hefšir sem réšu rķkjum ķ skólum voru sterkari en kannski nż kunnįtta sem fólk kom meš. Sem dęmi geta nżir leikskólakennara velt fyrir sér hvernig žeirra žekking og reynsla kemur til meš aš hafa įhrif inn ķ žann starfsmannahóp sem fyrir er. Hvort aš žaš sem situr ķ veggjunum verši įhuga og vilja til breytinga yfirsterkar? Žvķ mį lķka velta fyrir sér žegar leikskólar segjast taka upp hina og žessa stefnuna hverju žaš ķ raun breytir. Ef žiš horft er til žess sem póststrśktśralistarnir segja um įhrif tungumįlsins – er ekki nóg aš breyta sķnum eigin oršaforša og hugsunarhętti heldur veršur lķka aš skora į og taka umręšuna upp viš barnahópinn. Ögra stašalmyndum og takast į viš višteknar hugmyndir.

 

 

Hvorki né eša bęši og

Hillevi fjallar svo um rannsókn sem var gerš į mešal norskra leikskólakennara žar sem žęr fóru inn ķ grunnskólann meš įšur elstu börnunum leikskólans (fyrir nokkrum įrum fóru 6 įra norsk börn fóru inn ķ grunnskólann). Žar kom fram aš ekki varš til sambręšingur eša bęši/og leikskóli og grunnskóli, heldur annašhvort. Annaš hvort lķktist bekkirnir hefšbundnum grunnskóla eša hefšbundnum leikskóla. Hillevi veltir upp spurningunni, hvernig er eiginlega hęgt aš breyta undirstöšu eiginn skilnings eša į žvķ į hverju skošanir um hvaš felist ķ starfinu eru byggšar.

 

 

Hvaša leiš er fęr?

Hillevi spurši sjįlfa sig aš: Hvernig get ég öšlast skilning į vanabundna starfinu mķnu – og žeim munstrum sem ég hef komiš mér upp žar?  Hvernig get ég tślkaš žau merki sem er aš finna ķ starfinu? Hvaš merki er ég aš gefa börnunum žegar ég t.d. biš žaš um aš gera leirkarl? Hvaš leišir get ég fariš til aš gefa starfinu og sjįlfri mér nżja merkingu?

 

 

Uppeldisfręšileg skrįning

Uppeldisfręšileg skrįning er sameiginlegt verkefni sem byggir į sameiginlegir ķgrundun. Hillevi telur aš meš žvķ aš beita žessu tęki sem skrįning er sé hśn nęr svarinu en ella. Vegna žess aš uppeldisfręšileg skrįning byggir į aš skoša frį botni og upp. En hśn bendir lķka į aš skrįning sé ekki jafneinföld og hśn viršist viš fyrstu sżn. Hśn sé sameiginlegt tęki, milli barna, starfsfólks og jafnvel foreldra. Og byggir į žeirri hugmynd aš virk, stöšug ķgrundun sé eina leišin til aš raunverulega breyta starfshįttum.

  

Hśn bendir į aš ķ Reggio sé markmišiš aš allir séu žįtttakendur ķ mótun uppeldisstarfsins – börnin – starfsfólkiš – foreldrar – pólitķkusar – fólkiš ķ bęnum og svo framvegis. Aš litiš er į leikskólann sem staš žar sem lżšręši į sér staš og stutt er viš lżšręšiš.

  

Annaš sem hśn bendir į er aš ķ Reggio  žį tekur žróunarstarfiš ekki bara miš aš žvķ sem er aš gerast ķ praxķs, heldur lķka ķ kenningum. Hśn vitnar til Gunnillu Dahlberg sem segir aš mikilvęgast sé aš gera sér grein fyrir bęši žvķ sem er nęst og fjęrst. Meš uppeldisfręšilegri skrįningu er okkur gert kleift aš vera mjög nįlęg, ofan ķ efninu en samtķmis lķta į žaš og ķgrunda meš fjarlęgari augum kenninga.   

  

Valdiš kemur žvķ aš hennar mati hvorki alfariš ofan eša nešanfrį  heldur frį bįšum (og žvķ til stušnings notar hśn kenningar Foucaults um valdiš).

 

 

Oršręšan um frjįlsa barniš

Hillevi fjallar um sögu leikskólans og įhrifum hennar į nśtķmann – gerir samanburš a leikskólahefšum ķ nokkrum löndum. Hśn fjallar sķšan m.a. um įherslur Ölfu Myrdal sem byggšu į sįlfręšinni og hvernig hśn fór aš žvķ aš setja guš og föšurlandiš śt śr leikskólanum sem ęšstu gildi og kom žess ķ staš inn félagslegum og sišferšilegum og umfram allt sįlfręšilegum gildum (ķ Fröbelskólunum er žaš guš og föšurlandiš aš hluta). Hillievi fjallar svo um hversu mikilvęgt var fyrir leikskólann aš ašskilja sig hugmyndafręšilega frį grunnskólanum. Žetta hafi skapaš oršręšuna um frjįlsa og skapandi barniš. Žar sem frjįls leikur og skapandi starf gaf barninu tękifęri til aš žroska persónuleika sinn öfugt viš žį starfshętti sem tķškušust ķ grunnskólanum.

Skipulag hefur įhrif į mönnun leikskóla

Hillevi fjallar um žaš hvernig skipulag leikskóla styšur įkvešin vinnubrögš og mönnun. Hvernig leikskólar sem eru byggšir upp sem verkstęši krefjast t.d. fęrri starfsfólks en žeir sem eru byggšir eru upp sem heimili – mį af gamni benda į aš žegar įkvešin uppbygging į sér staš ķ Reykjavķk um mišjan  sjöunda įratug sķšust aldar lętur Gušrśn Erlendsdóttir (mbl 1966) žįverandi nefndarkona barnaverndarnefndar borgarinnar hafa eftir sér aš stefnan sé aš leikskólar “lķkist einkaheimilum sem mest” (og sjįiš hvaša nefnd hafši meš leikskólann aš gera) ķ vištali viš Moggann sögšu nżśtskrifušu leikskólakennararnir aš hlutverk sitt vęri “aš vera börnunum sem móšir”. ( Mbl 1967)  Žannig aš žiš sjį mį aš sama umręša įtti sér staš hérlendis og įtti sér staš ķ Svķžjóš. 

 

Hver hefur valdiš?

Samkvęmt skilningi Foucault žį höfum viš alltaf vald, sem viš getum veitt öšrum eša vališ aš stjórna sjįlf. Ķ žvķ felst aš viš rįšum žvķ hvaša leiš viš veljum til aš nį eša öšlast skilning um okkur sjįlf og žaš umhverfi sem viš hręrumst ķ. Ķ gegnum um uppeldisfręšilega skrįningu getum viš tętt af okkur ytri-lögin, flysjaš okkur inn aš kjarna. Viš getum boriš kennsl į og gert sżnilegt žaš sem stjórnar okkur, ž.e.a.s. žeim meginhugmyndum sem viš störfum eftir og viš lįtum stjórnast af. Hugmyndir sem viš lįtum stjórna žvķ hvernig viš sem leikskólafólk vinnum og hvernig viš störfum meš börnunum.

 

Skrįningin getur opnaš glugga fyrir okkur gert okkur kleift aš sjį hvernig ķ raun viš erum og störfum. Hśn gerir okkur kleift aš breyta, eša finna andstęšurnar ķ okkur sem e.t.v. gerir starfiš eftirsótt og įnęgjulegt fyrir okkur bęši sišferšis, og fagurfręšilega. Viš vöxum og žroskumst ķ starfi.

 

En žaš er lķka vegna žessa valds sem viš höfum yfir eigin sjįlfi aš viš lendum ķ vandręšum meš aš breyta okkur sem og  starfshįttum og hugmyndum. Viš höfum jafnvel lęrt aš eitthvaš sér rétt, satt og fallegt en nś stöndum viš jafnvel frammi fyrir žvķ aš skora žęr hugmyndir į hólm, vilja losna viš žęr. Žetta er lķka erfitt žvķ aš aušvitaš veršum viš aš sętta nżjar og gamlar hugmyndir inn ķ okkur og mynda śr žeim eitthvaš sem vonandi stęrra.

 

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband